Sida Qodobka 41 ee Maqaallada Mas’uuliyadda Dawladaha U Khuseeyo Arrinta Jamhuuriyadda Somaliland Qodobka 41 ee Maqaallada Mas’uuliyadda Dawladaha (ARSIWA) wuxuu dhigayaa waajibaad sharci ah oo saaran dhammaan dowladaha—xitaa haddii aysan si toos ah u lug lahayn—marka uu jiro “jabin culus” oo ka dhan ah qawaaniinta aas-aasiga ah ee caalamiga ah. Qawaaniintan waxaa ka mid ah xaqa is-determinayshinka (is-maamulidda ummadaha) iyo mamnuucidda in dhul lagu qabsado ama lagu lagdamo xoog. Qodobkan si toos ah ayuu u khuseeyaa arrinta Somaliland:

Waa Maxay Waxa Qodobka 41 Sheegayo?  

1. Waajibaadka iskaashiga: Dhammaan dowladaha waa inay iska kaashadaan—iyagoo adeegsanaya hab sharci ah—si loo joojiyo jebinta xeerarka muhiimka ah ee caalamiga ah. Marka arrinta Somaliland la eego, tani waxay ka dhigan tahay in beesha caalamku ay waajib ku tahay inay taageeraan xal sharci ah oo lagu dhammeeyo diidmada muddada dheer ee xaqaha iyo jiritaanka sharciyeed ee Somaliland.  

2. Mamnuucidda in la aqoonsado ama la taageero jebinta: Waxaa mamnuuc ah in dawlad ama urur caalami ah uu aqoonsado xaalad sharci-darro ku timid oo ka dhalatay jabin culus—iyo sidoo kale in la taageero ama la caawiyo xaaladdaas. Marka la eego Somaliland:

•Dowladaha iyo ururrada caalamiga ah waxay waajib ku tahay inay ka fogaadaan aqoonsashada sheegashada Soomaaliya ee Somaliland haddii sheegashadaasi keentay jabin ka dhan ah xeerarka caalamiga ah ee aan laga leexan karin (jus cogens).

•Waa mamnuuc inay gacan ka geystaan dhaqaale, taageero farsamo, ama heshiisyo xoojinaya amaba sharciyeynaya xaaladdaas aan sharciyeysnayn.  

3. Waa waajib ku ah dhamaan (erga omnes): Waajibaadyadani ma aha kuwa ku kooban kaliya dowladaha si toos ah u saameysan. Dowlad kasta—ha ahaato mid yar ama weyn—waxay leedahay mas’uuliyad ay kula xisaabtanto jebinta xeerarka caalamiga ah, waana inay dhammaan iska ilaaliyaan sharciyeynta xaalad jebisay xuquuqaha aasaasiga ah sida is-determinayshinka. Sida Uu Qodobkan U Khuseeyo Somaliland.

•Isku daygii “midowga” ee u dhexeeyay Dowladdii Somaliland ee madax-bannaanayd iyo Dowladdii Soomaaliya ma noqon heshiis caalami ah oo sharciyaysan. Haddii aqoonsiga weli socda ee Soomaaliya ay leedahay Somaliland lagu qiimeeyo inuu jebinayo qawaaniinta jus cogens (tusaale: in lagu gacan seysto is-determinayshinka ama in la jebiyo xuduudda taariikhiga ah), markaa Qodobka 41 wuxuu dhigayaa arrimaha soo socda: Dowladaha waa inay ka fogaadaan aqoonsiga sheegasho sharci-darro ah oo Soomaaliya ku leedahay Somaliland. Dowladna ma aqbali karto, mana caawin karto xaalad jirta oo jebisay xeerka caalamiga ah. Beesha caalamka waa inay iska kaashato sidii loo joojin lahaa diidmada xuquuqda Somaliland ee ku saleysan sharciga caalamiga ah.

Gunaanad Qodobka 41 ee Maqaallada Mas’uuliyadda Dawladaha wuxuu dhigaya in aysan jirin waddan ama urur caalami ah oo si sharci ah isugu difaaci kara inuu taageero ama aqoonsado xaalad jebisay qawaaniinta muhiimka ah ee caalamiga ah. Marka laga eego aragtida sharciga, Somaliland waa in si dhameystiran loo tixgeliyaa, lagana fogeeyo xaalada lagu hayo ee aan sharciyeysnayn, iyadoo beesha caalamkana laga rabo inay si wadajir ah ula shaqeyso sidii xaaladdaas sharci-darrada ah loo joojin lahaa. Haddii aad rabto inaad qoraalkan u dirsato diplomad ama urur cayiman, waan kaa caawin karaa inaad la beegsato hab rasmi ah

Ibn Ali Author

Somalilander analyst